Υλικά - Artplacegreece
70
page-template,page-template-full_width,page-template-full_width-php,page,page-id-70,bridge-core-2.7.0,cookies-not-set,qode-page-transition-enabled,ajax_fade,page_not_loaded,,qode_grid_1300,qode_popup_menu_text_scaledown,footer_responsive_adv,transparent_content,qode-child-theme-ver-,qode-theme-ver-25.5,qode-theme-bridge,qode_advanced_footer_responsive_1000,qode_header_in_grid,wpb-js-composer js-comp-ver-6.6.0,vc_responsive
 

Υλικά

ΥΛΙΚΑ – ΤΕΧΝΙΚΕΣ

(Μάρμαρο-Ξύλο- άλλα υλικά)

ΜΑΡΜΑΡΟ

Τα εργαλεία και οι τεχνικές που χρησιμοποιούσε ο γλύπτης του 7ου αι. π.Χ. δε διαφέρουν πολύ από τα εργαλεία ενός γλύπτη του σήμερα. Η διαφορά με τη σύγχρονη γλυπτική έγκειται στο ότι κατά την αρχαιότητα η επιφάνεια του γλυπτού δεν παρέμενε λευκή αλλά ζωγράφιζαν τα ρούχα, τα μαλλιά και τα μάτια με χρώμα, ενώ πολλά γλυπτά έφεραν ένθετα αντικείμενα από ξύλο ή μέταλλο, όπως όπλα ή κοσμήματα.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Η επαφή του ανθρώπου με το μάρμαρο αρχίζει περίπου το 4.500 π.Χ. Από την εποχή αυτή έχουν ανακαλυφθεί μαρμάρινα ειδώλια και αγγεία (Ν. Μερούσης, 2017, σ.31). Η εντατική χρήση του μαρμάρου αρχίζει κατά την πρωτοκυκλαδική περίοδο (3.200 π.Χ.- 2.000 π.Χ) εποχή που δημιουργούνται τα κυκλαδικά ειδώλια.

Οι γνώσεις μας για την κατασκευή των μαρμάρινων ειδωλίων είναι περιορισμένες καθώς μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί κάποιος χώρος ο οποίος να μπορεί να ταυτιστεί με εργαστήρι λιθοξόου. Το παζλ της κατασκευής των ειδωλίων συμπληρώνεται από τις πληροφορίες που μπορούμε να αντλήσουμε από τα ειδώλια και από σύγχρονα πειράματα. Για τη λάξευση των ειδωλίων κατά την πρωτοκυκλαδική περίοδο χρησιμοποιήσουν κυρίως λίθινα εργαλεία πιθανότατα από σμύριδα. Τα εργαλεία αυτά θα τα χρησιμοποιήσουν για την αρχική λάξευση, για τη διάνοιξη οπών και κοιλοτήτων και για την εγχάραξη λεπτομερειών. Επίσης θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν οψιδιανό για την εγχάραξη και τη διάνοιξη οπών. Το τελικό στάδιο της στίλβωσης γινόταν με ελαφρόπετρα εμβυθισμένη σε νέρο ή με άμμο.

Η συστηματική και ευρύτερη χρήση του μαρμάρου αρχίζει το 7ο αι. π.Χ. όποτε και εμφανίζονται και τα πρώτα αρχαία λατομεία όπως της Νάξου της Σάμου και της Πάρου και ακολουθούν της Αττικής, πρώτα του Υμηττού και μετά της Πεντέλης. Από τότε έως και σήμερα συνεχίζεται αδιάκοπα η χρήση του στη γλυπτική και αρχιτεκτονική.

Η γλυπτική γνώρισε ιδιαίτερη άνθηση και την κλασσική και ρωμαϊκή εποχή. Τα εργαλεία και οι τεχνικές που χρησιμοποιούσε ο γλύπτης του 7ου αι. π.Χ. δε διαφέρουν πολύ από τα εργαλεία ενός παραδοσιακού γλύπτη του σήμερα. Χρησιμοποιούσε το βελόνι και το καλέμι για να απομακρύνει τους μεγάλους όγκους του μαρμάρου και να το διαμορφώσει στο σχήμα που επιθυμούσε, στη συνέχεια με τη σμίλη επίπεδη ή οδοντωτή σμίλευε την τελική επιφάνεια. Χρησιμοποιούσε τη λίμα για να λειάνει την επιφάνεια. Άλλο ένα εργαλείο που χρησιμοποιούσε ήταν το τρυπάνι είτε για τη διάνοιξη οπών είτε για να επεξεργαστεί σημεία του γλυπτού που έπρεπε να είναι κοίλα όπως οι πτυχώσεις των ενδυμάτων. Το τελικό στάδιο ήταν η στίλβωση η οποία γινόταν με τρίψιμο είτε με άμμο είτε με σμύριδα.

Η διαφορά με τη σύγχρονη γλυπτική έγκειται στο ότι την αρχαιότητα όταν τελείωνε το γλυπτό, τόσο τα ανάγλυφα όσο και τα ολόγλυφα, η επιφάνεια του δεν παρέμενε λευκή αλλά ζωγράφιζαν τα ρούχα, τα μαλλιά και τα μάτια με χρώμα, ενώ πολλά γλυπτά έφεραν ένθετα αντικείμενα από ξύλο ή μέταλλο, όπως όπλα ή κοσμήματα.

ΞΥΛΟ

Η ξυλογλυπτική διακρίνεται στην εσώγλυφη, όπου όλη η παράσταση αποδίδεται με αβαθείς χαρακιές. Η εξώγλυφη τεχνική στην οποία το θέμα προβάλλεται με αφαίρεση του φόντου. Η επιπεδόγλυφη είναι συνδυασμός των δυο παραπάνω τεχνικών. Η ολόγλυφη, στην οποία εφαρμόζονται όλες οι τεχνικές ώστε να αποδώσει ο ξυλογλύπτης τρισδιάστατη δομή στο έργο.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Το ξύλο αποτελεί, µαζί µε τον πηλό και το λίθο, ένα από τα πρώτα υλικά τα οποία ο άνθρωπος θα χρησιμοποίησε για τη δημιουργία εργαλείων από τους Προϊστορικούς χρόνους. Οι χρήσεις του ξύλου ποικίλουν. Ξεκινούν από όπλα (τόξα, ξύλινες αιχμές βελών), εργαλεία γεωργικά (τσουγκράνες, αξίνες, δρεπάνια), εργαλεία ξυλουργικής (όπως ξύλινο σφυρί και σκαρπέλο), εξαρτήματα ψαρέματος όπως αγκίστρια και καμάκια (Renfrew, C. & Bahn, P.,2001, σ.58). Στην Αίγυπτο λόγω του ξηρού κλίματος έχουν διασωθεί σκεύη και μικροαντικείμενα, όπως έπιπλα, παιχνίδια, λατρευτικά σύμβολα, άρµατα (Renfrew, C. & Bahn, P.,2001, σ.340). Ιδιαίτερη εφαρμογή βρήκε το ξύλο ως δομικό υλικό και στη ναυπηγική.

Στην αρχαϊκή και κλασσική εποχή το ξύλο χρησιμοποιήθηκε πέραν της κατασκευής επίπλων και χρηστικών αντικειμένων και για την κατασκευή λατρευτικών αγαλμάτων από ξύλο τα «Ξόανα». Ένας άλλος τύπος αγαλμάτων που χρησιμοποιήθηκε το ξύλο ήταν τα ακρόλιθα, όπου το κεφάλι τα χέρια και τα πόδια κατασκευάζονταν από μάρμαρο και ο κορμός από ξύλο. Επίσης από ξύλο πιθανό κέδρο ή έβενο ήταν κατασκευασμένο και το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς. Το ξύλινο σώμα επενδυόταν με φύλλα χρυσού ενώ τα γυμνά μέλη του αγάλματος ήταν κατασκευασμένα από ελεφαντόδοντο [Gombrich 1995].

Κατά τη βυζαντινή εποχή αναπτύχθηκε η ξυλογλυπτική, φθάνοντας στη μεγάλη της ακμή από τον 13ο αι – 15ο αι. μ.Χ. Ενώ και στην δύση από τα μέσα του 15ου παρατηρείται μια νέα δυναμική στην ξυλογλυπτική. Το ξύλο έδωσε τη δυνατότητα στους ξυλογλύπτες να παράξουν έργα υψηλής δεξιοτεχνίας. Η ξυλογλυπτική σταδιακά αναγάγετε σε τέχνη και οι δημιουργού των ξυλόγλυπτων σε καλλιτέχνες και όχι απλούς τεχνίτες.

Η ξυλογλυπτική στην Ελλάδα διακρίνεται σε κοσμική (αστική π.χ. ξύλινες οροφές, έπιπλα, ναυτική π.χ. ακρόπρωρα καραβιών και ποιμενική π.χ. ρόκες, χειρολαβές από τις κλίτσες ) και εκκλησιαστική (τέμπλα, άμβωνες, δεσποτικού θρόνοι, κουβούκλια επιταφίων).

Η ξυλογλυπτική διακρίνεται στην εσώγλυφη, όπου όλη η παράσταση αποδίδεται με αβαθείς χαρακιές. Η εξώγλυφη τεχνική στην οποία το θέμα προβάλλεται με αφαίρεση του φόντου. Η επιπεδόγλυφη είναι συνδυασμός των δυο παραπάνω τεχνικών. Η ολόγλυφη, στην οποία εφαρμόζονται όλες οι τεχνικές ώστε να αποδώσει ο ξυλογλύπτης τρισδιάστατη δομή στο έργο. Στην ενθετική σκαλίζονται ολοκληρωμένα διακοσμητικά θέματα σε μικρά τεμάχια ξύλου και τα οποία επικολλώνται σε μεγαλύτερες ξύλινες επιφάνειες (Κακαράς Ι., Μπόθος Γ. (2005). Ξυλογλυπτική, Οργανισμός Εκδόσεων Διδακτικών Βιβλίων, Αθήνα).

Τα εργαλεία που χρησιμοποιούσε ο ξυλογλύπτης από την αρχαιότητα έως σήμερα δε διαφοροποιούνται. Με την εφεύρεση του ηλεκτρισμού κάποια εργαλεία υποκαταστάθηκαν από ηλεκτρικά.

Βασικά εργαλεία είναι τα σκαρπέλα, κοπτικό εργαλείο με το οποίο δημιουργείται το σκάλισμα, και έχουν διάφορα σχήματα (ίσια, λοξά, τρίγωνα, κυρτά) ανάλογα με το που και το σχέδιο που θέλουν να δημιουργήσουν. Απαραίτητα εργαλεία είναι οι ματσόλες, δηλαδή ξύλινα σφυριά κυρίως με τα οποία κτυπούν τα σκαρπέλα και οι ράσπες και οι λίμες με τις οποίες αφαιρείται το ξύλο με λιμάρισμα. Υπάρχουν και πολλά άλλα βοηθητικά εργαλεία όπως το πριόνι, οι σφικτήρες, αμμουδίες, τρυπάνι, γυαλόχαρτο για το γυάλισμα (Μακρής, Κ. (1982). Εκκλησιαστικά ξυλόγλυπτα. Αθήνα: Αποστολική διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος, 39-42).

ΥΓΡΟ ΓΥΑΛΙ

Το γυαλί ήταν εύκολο στη δημιουργία του, χρειαζόταν μόνο το λιώσιμο του υλικού, της άμμου και εν συνεχεία η πήξη του. Η δυσκολία ήταν ότι το σημείο τήξης του πυριτίου (άμμος) ήταν πολύ υψηλό στους 1.723ο C.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Γύρω στο 2500 π.Χ στη Μεσοποτάμια κατασκευάστηκαν τα πρώτα αμιγώς γυάλινα αντικείμενα, ήταν γυάλινες χάντρες. Τα πρώτα, όμως γυάλινα αντικείμενα βρέθηκαν στην Αίγυπτο και χρονολογούνται στο 1500 π.Χ. Μέχρι το 700 π.Χ. είχαν εφευρεθεί οι κυριότερες τεχνικές εκτός από το φυσητό γυαλί, η οποία αναπτύχθηκε από τους Ρωμαίους τον 1ο αιώνα π.Χ. (Renfrew, C., & Bahn, P., 2001,350-351). Το γυαλί ήταν εύκολο στη δημιουργία του, χρειαζόταν μόνο το λιώσιμο του υλικού, της άμμου και εν συνεχεία η πήξη του. Η δυσκολία ήταν ότι το σημείο τήξης του πυριτίου (άμμος) ήταν πολύ υψηλό στους 1.723ο C.

Σε όλη την περίοδο του Μεσαίωνα υπήρχαν σπουδαία εργαστήρια στην Ανατολή τα αντικείμενα που κατασκεύαζαν ταξίδευαν στη Δύση. Από τον 15ο αιώνα και μέχρι τον 17ο αιώνα άρχισαν να αναπτύσσονται τα εργαστήρια στη Δύση, Βενετία και Βοημία και να παράγουν αντικείμενα υψηλής αισθητικής (Δεστούνη-Γιαννουλάτου Μ., 2002, σ.2).

ΕΡΩΤΗΣΗ 1

Υπάρχουν συμβολισμοί ή κάποια πνευματική σχέση μεταξύ των υλικών που επιλέξατε και του έργου τέχνης που εμπνευστήκατε; Τα υλικά, το μάρμαρο, το ξύλο, τα σύγχρονα υλικά, έχουν διαφορετικές δυνατότητες έκφρασης;

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Χρήστος Μπληγιάννος:  Το κυρίαρχο υλικό που διαλέξαμε αρχικά είναι ένα κοινό σημείο που χαρακτηρίζει και τους δύο μας. Η σχολή μαρμαροτεχνίας της Τήνου, τα αναστηλωτικά μνημεία που έχουμε συνεργαστεί καθώς και οι διαφορετικοί τόποι που ζούμε -Νάξος, Τήνος- ήταν οι λόγοι  που μας οδήγησαν στην επιλογή του μαρμάρου.

Βαγγέλης Χατζής:  Το μάρμαρο και η ενασχόληση και των δυο μας με αυτό σε διαφορά αρχαία μνημεία – αρχιτεκτονήματα, μια ενασχόληση για βιοποριστικούς λόγους αλλά ταυτόχρονα και ένα μέσο έρευνας για το εικαστικό μας πεδίο, είναι ο συνδετικός κρίκος που μας οδήγησε στην επιλογή των υλικών και στη μορφολογία της κατασκευής αυτού του «μνημείου απόστασης».Τόσο εγώ όσο και ο Χρήστος έχουμε πειραματιστεί  με αυτά τα υλικά το ξύλο το μάρμαρο και το φως σε παλαιότερες δουλείες κατά την περίοδο των σπουδών μας στην Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, αλλά και στην Σχολή της Τήνου παλαιότερα.

ΕΡΩΤΗΣΗ 2

Ακολουθήσατε παραδοσιακές και σύγχρονες τεχνικές-νεωτερισμούς. Μπορείτε να μας παρουσιάσετε τις σύγχρονες τεχνικές, τους νεωτερισμούς ή καινοτομίες που ακολουθήσατε;

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Βαγγέλης Χατζής: Δεν θα χαρακτήριζα σύγχρονες ή παραδοσιακές τις τεχνικές που ακολουθήσαμε, θα έλεγα πως συνθέσαμε στο χώρο συνδυάζοντας μεταξύ τους τα υλικά, έχοντας πάντα τη μορφή του έργου σχηματισμένη, αφήσαμε τά υλικά να μας οδηγήσουν σε ένα νέο δρόμο και ίσως μια νέα εκδοχή.

ΕΡΩΤΗΣΗ 3

Θεωρείται ότι η χρήση υλικών της σύγχρονης βιομηχανικής παραγωγής όπως το plexiglas, οι προβολές, η συνθετική ρητίνη, έχει κάποια πλεονεκτήματα σε σχέση με τα παραδοσιακά υλικά ή ότι εκφράζει καλύτερα τους καλλιτέχνες της εποχή μας και τα μηνύματα που θέλουν να μεταφέρουν στο κοινό τους;

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Χρήστος Μπληγιάννος:  Το κάθε υλικό εκφράζει την εποχή του και με αυτό οι καλλιτέχνες καλούνται να συνδιαλλαγούν, το ζητούμενο είναι πως το παραδοσιακό υλικό με τη βαρύτητα που φέρει, θα μπορέσει να ισορροπήσει με ένα νέο υλικό και τελικά να εκπληρώνουν συνδυαστικά το σκοπό τους.

Βαγγέλης Χατζής: Τόσο τα παραδοσιακά υλικά του παρελθόντος όσο και τα υλικά της σύγχρονης βιομηχανικής παραγωγής τα οποία τείνουν να γίνουν τα παραδοσιακά υλικά της εποχής μας, έχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα που έχουν να κάνουν με τους χρόνους, την ευκολία – δυσκολία στo πλάσιμο τους και στις συνάψεις που κάνει ο ανθρώπινος νους όταν έρχεται σε επαφή με αυτά. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το μέσο να εξυπηρετεί κάθε φορά το σκοπό του, ο οποίος δεν είναι άλλος από την μετατροπή τις ιδέας σε εικόνα.

ΣΤΑΔΙΑ

  • ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ
  • 2

    ΥΛΙΚΑ
  • ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ
  • ΕΡΓΟ ΤΕΧΝΗΣ
  • ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ